Het Brusselse parket geconfronteerd met de OCMW-zaak van Anderlecht: voortijdige classificatie vanwege aanhoudende vermoedens van structurele disfuncties

De aankondiging van een verzoek tot seponering van de zaak tegen het OCMW van Anderlecht wekt diep onbegrip, gezien de ernst van de feiten die al jaren aan de kaak worden gesteld, zowel door de onderzoeksmedia als door talrijke gebruikers, maatschappelijk werkers, advocaten en institutionele waarnemers.

De opeenvolgende onthullingen over het Pano-programma hadden niettemin alarmerende mechanismen voor het beheer van de sociale bijstand aan het licht gebracht, waarbij mogelijke administratieve onregelmatigheden, vriendjespolitiek en een zorgwekkende verzwakking van de interne controlemechanismen aan het licht kwamen.

In deze context lijkt de beslissing van federaal minister van Sociale Integratie, Anneleen Van Bossuyt, om burgerlijke partij te worden en zo bijkomende onderzoekstaken te verkrijgen, niet alleen legitiem, maar ook noodzakelijk in het belang van de publieke transparantie en de geloofwaardigheid van de sociale staat.

I. Dysfuncties die op een terugkerende en convergente manier aan de kaak worden gesteld

De feiten die aan het OCMW van Anderlecht worden verweten, hebben duidelijk geen betrekking op geïsoleerde incidenten of eenvoudige eenmalige administratieve fouten.

De getuigenissen die door de jaren heen zijn verzameld, beschrijven het tegendeel:

• steun verleend zonder voldoende verificatie;
• procedures die willekeurig worden toegepast;
• buitensporige vertragingen bij de verwerking van bestanden;
• verschillen in behandeling tussen begunstigden;
• onvoldoende gemotiveerde besluiten;
• evenals een algemeen klimaat van desorganisatie en administratieve ondoorzichtigheid.

Hieraan werden de recentere onthullingen over de Foyer Anderlechtois en de vermoedens van politieke patronage toegevoegd die publiekelijk werden genoemd in een nieuw rapport van Pano.

De opeenstapeling van deze convergente elementen maakt het bijzonder moeilijk om te beargumenteren dat verder diepgaand onderzoek niet nodig is.

II. Een strafrechtelijk onderzoek waarvan de tekortkomingen ernstige vragen oproepen

De publieke verklaringen van de minister zijn bijzonder veelzeggend als zij stelt dat een aantal essentiële onderzoekstaken niet zijn uitgevoerd en dat bepaalde sleutelfiguren niet eens zijn gehoord.

Een dergelijke bevestiging, die uitgaat van de politieke autoriteit die bevoegd is op het gebied van sociale integratie, heeft een grote institutionele betekenis.

Wanneer er vermoedens bestaan ​​met betrekking tot het gebruik van publieke middelen, vereist het beginsel van behoorlijk bestuur een effectief, volledig en onpartijdig onderzoek naar de waarheid.

Een serieus onderzoek vereist met name:

• het uitvoerige horen van de betrokken administratieve en politieke functionarissen;
• analyse van interne besluitvormingscircuits;
• verificatie van de procedures voor het verlenen van steun;
• onderzoek naar mogelijke externe interventies;
• evenals de diepgaande audit van omstreden dossiers.

Daarom lijkt het juridisch en logisch problematisch om een ​​beroep te doen op een gebrek aan bewijs, ook al zijn bepaalde doorslaggevende onderzoeken niet uitgevoerd.

Een classificatie kan redelijkerwijs alleen plaatsvinden na uitputting van de taken die nuttig zijn voor de manifestatie van de waarheid.

III. Een zorgwekkende aanval op het vertrouwen in sociale instituties

Deze zaak gaat tegenwoordig verder dan alleen de strafrechtelijke kwestie.

Het heeft rechtstreeks gevolgen voor het vertrouwen van burgers in sociale instellingen en in de gelijke behandeling van begunstigden van openbare diensten.

Veel procederende partijen maken al lange tijd melding van bijzonder zorgwekkende ervaringen binnen het OCMW van Anderlecht:

• gebrek aan duidelijke antwoorden;
• moeilijkheden bij het verkrijgen van toegang tot rechten;
• administratieve inconsistenties;
• praktijken die als discriminerend worden ervaren;
• tegenstrijdige beslissingen;
• en een gevoel van institutionele willekeur.

Wanneer een organisatie die verantwoordelijk is voor de bescherming van de meest kwetsbare mensen zelf het onderwerp wordt van aanhoudende vermoedens van structureel disfunctioneren, moet de publieke reactie voorbeeldig zijn.

Stilzwijgen of het voortijdig stopzetten van vervolgingen zou daarentegen het risico met zich meebrengen dat een gevoel van straffeloosheid en wantrouwen jegens de instellingen wordt aangewakkerd.

IV. Het besluit van de minister: een moedige stap in dienst van het algemeen belang

In deze context moet de beslissing van Anneleen Van Bossuyt om het onderzoek opnieuw op te starten door een burgerlijke partij aan te spannen, met ernst en verantwoordelijkheid worden verwelkomd.

Dit initiatief weerspiegelt de wens om te voorkomen dat grijze gebieden blijven bestaan ​​in een kwestie die rechtstreeks van invloed is op het beheer van publieke middelen en de geloofwaardigheid van het Belgische socialebijstandssysteem.

Het gaat hier niet om het ter discussie stellen van het beginsel van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, maar om een ​​volkomen legitiem gebruik van procedurele mechanismen die het mogelijk maken om aanvullend onderzoek te verkrijgen wanneer een onderzoek onvolledig lijkt.

In een rechtsstaat vormen transparantie, verantwoordingsplicht en effectieve controle over publieke instellingen geen politieke opties: zij vertegenwoordigen fundamentele democratische vereisten.

Alles bij elkaar brengt het OCMW-dossier van Anderlecht een diepe crisis van institutioneel vertrouwen aan het licht, waarvan de gevolgen veel verder reiken dan het lokale kader.

Geconfronteerd met aanhoudende vermoedens van bestuurlijk disfunctioneren, vriendjespolitiek en wanbeheer van publieke middelen, zou het seponeren van de zaak na een potentieel onvolledig onderzoek onvermijdelijk een gevoel van onvolledigheid en straffeloosheid hebben achtergelaten.

De beslissing van minister Anneleen Van Bossuyt om burgerlijke partij te worden en zo bijkomende opsporingstaken te eisen, lijkt dan ook een aanpak die zowel prudent, verantwoord als in lijn met het algemeen belang is.

Omdat als het gaat om de integriteit van sociale instellingen, de waarheid niet bij benadering kan zijn, en het vertrouwen van het publiek niet kan worden bevredigd met onvolledig onderzoek.

Fiat justitia, ruat caelum: laat gerechtigheid geschieden, zelfs als de hemel instort.