Huiselijk geweld en strafrechtelijke sancties: welke risico’s lopen we in België?

Wist je datslechts 13,9% van de slachtoffers van huiselijk geweldeen klacht indienen volgens het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen? Deze alarmerende realiteit roept talloze juridische vragen op voor de betrokkenen, of ze nu slachtoffer of beschuldigd zijn. Geconfronteerd met de evolutie van het Belgische wettelijke kader, in het bijzonder met de #StopFeminicide-wet van 2023, wordt het begrijpen van de strafrechtelijke implicaties essentieel. Met zijn ervaring sinds 2005 ondersteunt Maître Innocent TWAGIRAMUNGU, advocaat in Brussel, dagelijks cliënten die met deze complexe situaties worden geconfronteerd.

• Huiselijk geweld wordt bestraft met een gevangenisstraf van minimaal 16 dagen.(automatische verdubbeling van de basisstraf van 8 dagen) en tot meerdere jaren afhankelijk van de ernst
• De verjaringstermijn varieert afhankelijk van de feiten: 5 jaar voor eenvoudig fysiek en psychisch geweld, 10 jaar voor seksueel geweld, onverdraaglijk voor minderjarige slachtoffers
• Onmiddellijke rechtsbescherming is mogelijk zonder een klacht in te dienenvia het beschermingsbevel van de familierechter (geldig voor 12 maanden en hernieuwbaar)
• De gratis lijn 0800.30.030 biedt advies en begeleidingaan slachtoffers vóór elke juridische actie, in volledige vertrouwelijkheid

Huiselijk geweld en sancties: wat de Belgische wet zegt

De Belgische wetgeving definieert huiselijk geweld als eenEen reeks gedragingen die gericht zijn op het controleren en domineren van anderen, een definitie die in 2006 werd aangenomen. Deze aanpak omvat veel meer dan alleen fysiek geweld: verbale agressie, psychologisch, seksueel en economisch geweld worden allemaal erkend.

Het wetgevend arsenaal is sinds 1989 aanzienlijk versterkt. De erkenning van verkrachting tussen echtgenoten, de introductie van psychologisch geweld in het Wetboek van Strafrecht in 1998 en vervolgens de mogelijkheid om het beroepsgeheim te doorbreken sinds maart 2013 getuigen van deze evolutie. Deze uitzondering op het beroepsgeheim, gecodificeerd in artikel 458 bis van het Wetboek van Strafrecht, staat gezondheidswerkers en sociale professionals toe om huiselijk geweld aan de autoriteiten te melden zonder dat zij burgerlijk of strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld. De recente #StopFéminicide-wet van juli 2023 verankert deze definitie definitief in onze wet en garandeert nieuwe rechten voor de slachtoffers.

Uit de statistieken blijkt een zorgwekkende verdeling:41,5% verbaal geweld, 22% intimidatie en 15% fysiek geweld. Deze cijfers illustreren de diversiteit aan vormen die dit geweld binnen het koppel kan aannemen.

Strafrechtelijke sancties voor fysiek geweld: hogere straffen

Eenvoudige mishandeling en mishandeling, geregeld in artikel 398 van het Wetboek van Strafrecht, zijn strafbaar met8 dagen tot 6 maanden gevangenisstraf en een boete van 26 tot 100 euro. Maar wees voorzichtig, deze basisstraffen lopen snel op, afhankelijk van de omstandigheden, en kunnen gepaard gaan met aanvullende straffen: verbod op contact en benadering van het slachtoffer, dienstverlening aan de gemeenschap, of zelfs de verplichting tot psychologische of therapeutische opvolging om recidive te voorkomen.

Wanneer geweld leidt tot arbeidsongeschiktheid, voorziet artikel 399 in zwaardere sancties: 2 maanden tot 2 jaar gevangenisstraf en een boete van 50 tot 200 euro. Als iemand bijvoorbeeld zijn partner met geweld van de trap duwt, waardoor een breuk ontstaat waarvoor een aantal weken ziekteverlof nodig is, worden deze hogere straffen opgelegd.

De bepalende factor blijftde verzwarende omstandigheid van artikel 410. Wanneer er sprake is van geweld tussen echtgenoten, ex-echtgenoten of samenwonenden, wordt de minimale gevangenisstraf automatisch verdubbeld. Zo wordt een minimumstraf van 8 dagen 16 dagen, en kan deze voor gevangenisstraffen met 2 jaar worden verhoogd.

Concreet voorbeeld:Marie krijgt herhaaldelijk te maken met geweld van haar ex-partner Thomas, die tijdens een woordenwisseling in februari 2023 haar neus brak. Het medisch attest stelt 15 dagen totale arbeidsongeschiktheid vast. Thomas, al veroordeeld voor soortgelijke daden, riskeert een gevangenisstraf van minimaal 4 maanden (een verdubbeling van het voorziene minimum van 2 maanden) en maximaal 2 jaar, vergezeld van een boete van 50 tot 200 euro. Ook legt de rechter een contactverbod van 3 jaar op en verplichte psychologische monitoring.

Bijzondere omstandigheden en maximale straffen

Bepaalde situaties resulteren in nog zwaardere straffen. Geweld gepleegd in het bijzijn van kinderen, tegen een zwangere vrouw of een kwetsbaar persoon vormt bijzonder verzwarende omstandigheden. Het gebruik van wapens of geweld dat tot een aanzienlijke totale arbeidsongeschiktheid leidt, kan tot meerdere jaren gevangenisstraf leiden.

In de ernstigste gevallen, vooral bij overlijden, kunnen de straffen oplopen tot levenslange gevangenisstraf. Verkrachting binnen het huwelijk, sinds 1989 als misdrijf erkend, vormt een verzwarende omstandigheid waarop de straffen systematisch worden verhoogd. Seksueel geweld profiteert sinds de wetten van november 2019 ook van specifieke verjaringstermijnen: 10 jaar voor verkrachting en aanvallen op de seksuele integriteit van volwassenen, en onverdraagzaamheid voor minderjarige slachtoffers met pure en eenvoudige afschaffing van de periode.

Sancties voor psychologisch en economisch geweld

Zedelijke intimidatie binnen het huwelijk, gedefinieerd in artikel 442 bis van het Wetboek van Strafrecht, is strafbaar15 dagen tot 2 jaar gevangenisstraf en/of een boete van maximaal 300 euro. Dit psychologische geweld, dat vaak moeilijker te bewijzen is, omvat herhaalde vernedering, opgelegd sociaal isolement of voortdurende bedreigingen.

Economisch geweld, dat specifiek in de huwelijkscontext wordt erkend, betreft het misbruik van de financiële middelen van het paar. Een echtgenoot die stelselmatig de bankpas van zijn partner in beslag neemt, waardoor hij geen toegang meer heeft tot zijn eigen inkomen, begaat een strafbaar feit.

Overtreding van een beschermingsbevel is een ernstig misdrijf, bestraft met3 jaar gevangenisstraf en 45.000 euro boete. Deze maatregel is bedoeld om slachtoffers die een gerechtelijk verwijderingsbevel hebben gekregen, effectief te beschermen.

Let op:Indien u het slachtoffer bent van psychisch of economisch geweld, aarzel dan niet om contact op te nemen met de gratis hulplijn 0800.30.030. Deze ondersteuningsdienst, die beschikbaar is vóór eventuele juridische stappen, zal u in volledige vertrouwelijkheid adviseren en u doorverwijzen naar de juiste diensten. De hulpverleners kunnen u helpen het geweld dat u heeft geleden te identificeren en uw beschermingsaanpak voor te bereiden.

Juridische procedure en specifieke verjaringstermijnen

Voor slachtoffers gelden verjaringstermijnen die variëren afhankelijk van de aard van de feiten. De algemene termijn voor misdrijven huiselijk geweld is5 jaar vanaf de dag waarop het misdrijf is gepleegd. Deze periode strekt zich echter uit totTien jaar voor seksueel geweld, waardoor slachtoffers meer tijd krijgen om het trauma te verwerken voordat ze een klacht indienen. Voor hen zijn er twee mogelijkheden: aangifte doen bij de lokale politie of rechtstreeks bij de officier van justitie.

Het opbouwen van een solide zaak blijft cruciaal. Medische attesten met details over verwondingen, getuigenissen van mensen die getuige zijn geweest van het geweld, screenshots van bedreigende berichten of opnames waarin de privacy wordt gerespecteerd, vormen allemaal toelaatbaar bewijsmateriaal. De Steuncentra Seksueel Geweld (CPVS), waarvan er zeven zijn in België, bieden uitgebreide zorg aan slachtoffers van huiselijk seksueel geweld, inclusief medische onderzoeken, psychologische ondersteuning en juridische ondersteuning.

De Dienst Politieslachtofferhulp (SAPV), aanwezig in elke politiezone, biedt gratis en gepersonaliseerde ondersteuning. Tot de opdrachten behoren onder meer het verwelkomen van en luisteren naar slachtoffers en hun dierbaren, concrete praktische hulp bij procedures, psychosociale en juridische informatie aangepast aan elke situatie, evenals doorverwijzing naar passende diensten. Deze diensten rijden doorgaans van maandag tot en met donderdag van 8.00 tot 16.00 uur. en vrijdag van 8.00 tot 14.00 uur.

Na het onderzoek heeft het Openbaar Ministerie drie hoofdopties: de zaak seponeren bij onvoldoende bewijs of intrekking van de klacht, het voorstel voor strafrechtelijke bemiddeling of een simpele herinnering aan de wet, of zelfs een gerechtelijke procedure bij de strafrechter. Deze beslissing valt doorgaans binnen 6 maanden na de indiening van de klacht.

Noodbeschermingsmaatregelen beschikbaar

Het beschermingsbevel, uitgevaardigd door de familierechter, maakt onmiddellijke bescherming mogelijk zonder dat een voorafgaande klacht vereist is. Het is twaalf maanden geldig en kan worden verlengd. Het kan de vermeende dader verschillende verboden opleggen:

• Verbod op contact met het slachtoffer
• Verbod om naar huis of werkplek te komen
• Exclusieve toewijzing van gezinswoningen aan het slachtoffer
• Verbergen van het nieuwe adres bij verhuizing

Nieuwe technologieën versterken deze systemen. Er worden geleidelijk anti-verzoeningsarmbanden ingezet, waardoor elektronisch gecontroleerde uitsluitingszones ontstaan. Bij overtreding wordt de politie realtime gewaarschuwd. Elektronisch toezicht bestaat in twee vormen: verificatie van de aanwezigheid thuis en GPS-tracking van bewegingen via een geolocatiesysteem, beide gecontroleerd door de Huizen van Justitie.

Preventieve hechtenis is een noodmaatregel die de onmiddellijke verwijdering van de vermoedelijke dader mogelijk maakt. Het duurt minstens vijf dagen en biedt het slachtoffer de nodige adempauze om zijn bescherming te organiseren.

Praktisch advies:Bewaar bij de eerste tekenen van geweld, zelfs verbaal, al het mogelijke bewijsmateriaal: sms, e-mails, audio-opnamen (met respect voor de privacy), foto’s van verwondingen, gedateerde en ondertekende schriftelijke getuigenissen. Raadpleeg een arts die een gedetailleerd medisch attest kan afgeven, zelfs voor psychisch geweld. Deze informatie zal waardevol zijn als u later besluit een rechtszaak aan te spannen of een beschermingsbevel aan te vragen.

Procedurele alternatieven en mogelijke verdedigingsstrategieën

Geconfronteerd met de complexiteit van de situaties zijn er voor de betrokkenen verschillende opties beschikbaar. Het vastleggen van de feiten is een interessant alternatief voor slachtoffers die aarzelen om een ​​klacht in te dienen. Deze aanpak, die niet automatisch tot vervolging leidt, vergemakkelijkt toch vervolgprocedures bij herhaling.

Strafrechtelijke bemiddeling, sinds 2018 ‘bemiddelings- en meetprocedure’ geworden, biedt alternatieven voor het traditionele proces. Deze herstelrechtsaanpak, die complementair is aan het traditionele strafrecht, maakt het mogelijk om in te spelen op de specifieke behoeften van slachtoffers die vaak door traditionele processen worden uitgesloten, terwijl de daders meer verantwoordelijkheid krijgen. De officier van justitie kan een verplichte opleiding, dienstverlening aan de gemeenschap of therapeutische monitoring voorstellen. De Huizen van Justitie houden toezicht op deze maatregelen en streven naar vergoeding van de schade en een toezegging om recidive te voorkomen.

Echter, meer dan70% van de klachten over huiselijk geweld wordt afgewezen, vaak wegens gebrek aan voldoende bewijsmateriaal. Deze realiteit onderstreept het cruciale belang van juridische bijstand vanaf het begin van de procedure. Een ervaren advocaat kan de verdedigingsopties evalueren, een solide zaak opbouwen en u begeleiden naar passende ondersteuningsmaatregelen. Gratis rechtsbijstand blijft toegankelijk voor mensen met beperkte middelen.

Geconfronteerd met de complexiteit van strafrechtelijke procedures op het gebied van huiselijk geweld, wordt de ondersteuning van een juridische professional essentieel. Maître Innocent TWAGIRAMUNGU biedt, met zijn ervaring sinds 2005, een aanpak die zowel rigoureus als menselijk is in deze delicate situaties. Zijn Brusselse kantoor ondersteunt slachtoffers en beklaagden gedurende de hele gerechtelijke procedure, van de voorbereiding van het dossier tot de opvolging na het vonnis. Competent instrafrecht in Brussel, hij weet hoe hij uw belangen op professionele wijze moet verdedigen. Als u te maken krijgt met een situatie van huiselijk geweld in het Brussels Gewest, aarzel dan niet om hun expertise in te roepen om uw rechten te verdedigen en juridische oplossingen te vinden die zijn aangepast aan uw situatie.